Ανακαλύψτε το πλάνο με υψηλή γωνία στην κινηματογραφία.

Τι είναι, τελικά, το πλάνο από υψηλή γωνία;

Στην πιο απλή μορφή του, το πλάνο από υψηλή γωνία είναι μια τεχνική κινηματογράφησης στην οποία η κάμερα στρέφεται από πάνω προς τα κάτω στον ήρωα. Όταν βλέπετε κάποιον ή κάτι από ψηλά, η προοπτική τον κάνει να φαίνεται μικρότερος — κυριολεκτικά και μεταφορικά — πράγμα που μπορεί να έχει διαφορετικά αποτελέσματα για το κοινό.

Ανάλογα με το πλαίσιο περιβάλλοντος της ιστορίας που διηγείστε, το πλάνο από υψηλή γωνία μπορεί να προκαλέσει μια σειρά συναισθημάτων, από τρωτότητα και φόβο, μέχρι ένταση και κίνδυνο. Τα πλάνα από υψηλή γωνία μπορούν επίσης να είναι ένα μέσο της ταινίας που υποστηρίζει την πλοκή, προωθεί την εξέλιξη της ιστορίας, ορίζει μια σκηνή και παρουσιάζει μια μεγάλη αφηγηματική κλίμακα. Για παράδειγμα, μπορούν να δείχνουν τον όγκο ενός πλήθους, όπως η σαρωτική προβολή από υψηλή γωνία του ασφυκτικά γεμάτου Κολοσσαίου στην ταινία Μπεν Χουρ. Επίσης, στις μετα-αποκαλυπτικές ταινίες Mad Max, ένα πλάνο υψηλής γωνίας πάνω από τον ώμο που δείχνει πόσο μακριά πρέπει να ταξιδέψει ένας χαρακτήρας, κοιτώντας προς τα κάτω τον σκονισμένο, έρημο και αχανή δρόμο που ανοίγεται μπροστά του.

Οι κινηματογραφιστές δεν χρησιμοποιούν πάντα τα πλάνα υψηλής γωνίας με τον ίδιο τρόπο και δεν κινηματογραφούν επιδιώκοντας το ίδιο είδος αντίκτυπου. Επομένως, πώς επιλέγουν το πλάνο που θα χρησιμοποιήσουν; Υπάρχουν τρεις βασικοί τύποι σεναρίων υψηλής γωνίας:

Η αφηγηματική υψηλή γωνία: Συχνά χρησιμοποιείται σε σεκάνς μαχών για να αποτυπωθεί μια ευρεία προβολή που φτάνει μακριά στον ορίζοντα, αυτό το πλάνο με υψηλή γωνία δίνει στον θεατή πολλές οπτικές πληροφορίες. Έχει τη δυνατότητα να ορίσει την κλίμακα, να προσφέρει πληροφορίες πλαισίου περιβάλλοντος σε μια σκηνή, και συχνά γυρίζεται με ρηχό βάθος πεδίου. Ο Orson Welles χρησιμοποίησε την αφηγηματική υψηλή γωνία στον Πολίτη Κέιν για να δείξει πόσο μεγάλος ήταν ο κλάδος των εφημερίδων και πόσο ανίσχυρος είναι ένας άνθρωπος όταν του εναντιώνεται.

Η ενστικτώδης υψηλή γωνία: Οι σκηνοθέτες χρησιμοποιούν αυτό το πλάνο με υψηλή γωνία για να κάνουν τον θεατή να αισθανθεί κάτι — συχνά αυτό που αισθάνεται ο χαρακτήρας, ανεξάρτητα από εκείνο το συγκεκριμένο συναίσθημα. Αυτό το είδος πλάνου μπορεί να προσομοιώσει τρόμο αν ο χαρακτήρας φοβάται την πτώση ή τρεκλίζει και κοντεύει να πέσει όπως στον Δεσμώτη του Ιλίγγου του Hitchcock. Κατά καιρούς, οι σκηνοθέτες τραβάνε σκηνές από ακραίες γωνίες για να μεταδώσουν μια αίσθηση έντασης. Η ενστικτώδης υψηλή γωνία που χρησιμοποιεί ο James Cameron για να αποτυπώσει την Ρόουζ καθώς κοιτάζει πάνω προτού επιβιβαστεί στο πλοίο στον Τιτανικό δείχνει ότι δεν της πέφτει λόγος σε ό,τι αφορά τη ζωή της, ούτε και κανέναν έλεγχο επί αυτής.

Η υψηλή γωνία για συγκεκριμένο χαρακτήρα: Αν θέλετε να δείξετε την τρωτότητα ενός χαρακτήρα σε σχέση είτε με το περιβάλλον του είτε με τους χαρακτήρες που υπάρχουν γύρω του, το πιο αποτελεσματικό εργαλείο είναι η υψηλή γωνία για συγκεκριμένο χαρακτήρα. Για παράδειγμα, στην ταινία Ο Χάρι Πότερ και η Κάμαρα με τα Μυστικά, ο Chris Columbus κινηματογραφεί τον χαρακτήρα του Ντόμπι από υψηλή γωνία για να δείξει το μικρό μέγεθος του ξωτικού αλλά και τον τρόπο με τον οποίο τον κοιτούν υποτιμητικά οι άνθρωποι (στην προκειμένη περίπτωση, η οικογένεια Μαλφόι, την οποία υπηρετεί).

Δημιουργήστε μια λίστα πλάνων υψηλής γωνίας.

Τα πλάνα με υψηλή γωνία μπορεί να απαιτούν πολύ προγραμματισμό και προετοιμασία. Τα θέματα είναι ο εξοπλισμός και οι οδηγίες για την κάμερα. Δημιουργήστε μια λίστα πλάνων με αναλυτικές σημειώσεις για εσάς ή, αν πρόκειται για μεγαλύτερο έργο, για τον διευθυντή φωτογραφίας, και συμπεριλάβετε μερικά από τα ακόλουθα:

• Εξοπλισμός: Πρέπει να χρησιμοποιήσετε γερανούς, κοντάρια και drone με κάμερα για να αποτυπώσετε πλάνα από υψηλές γωνίες;
• Στήσιμο κάμερας: Θέλετε να αποτυπώσετε με πλήρη εστίαση, εστίαση στο προσκήνιο ή στο φόντο; Τι χρειάζεστε σχετικά με το βάθος πεδίου της κάμερας;
• Τοποθεσία: Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε αυτά που υπάρχουν ήδη στο περιβάλλον; Π.χ. να κοιτάτε προς τα κάτω από τις σκάλες ή το μπαλκόνι ενός κτιρίου; Από την κορυφή ενός λόφου κινηματογραφώντας τους ήρωες πιο κάτω;

Να είστε συγκεκριμένοι με τις σημειώσεις στη λίστα πλάνων σας, αλλά να θυμάστε ότι τα πλάνα υψηλής γωνίας δεν χρειάζεται πάντα να ακολουθούν τους κανόνες της αφηγηματικής υψηλής γωνίας, της ενστικτώδους ή της υψηλής γωνίας για συγκεκριμένο χαρακτήρα. Μερικά πλάνα υψηλής γωνίας είχαν σχεδιαστεί ώστε να μπερδέψουν τον θεατή και όχι να τον ενημερώσουν. Αυτό είναι ιδιαίτερα προφανές στην πρωτοποριακή ταινία 2001: Η Οδύσσεια του Διαστήματος του Stanley Kubrick.

Πλάνα με υψηλή γωνία: Πώς τα γυρίζουν οι επαγγελματίες.

Ο Kubrick ήταν γνωστός για την τάση του να ανατρέπει τα συνηθισμένα, γενικότερα. Για παράδειγμα, χρησιμοποίησε το πλάνο με υψηλή γωνία για να ανατρέψει την ισχύ (και όχι να την εδραιώσει) στην ταινία Η Λάμψη. Στη σκηνή όπου ο Τζακ απειλεί την τρομοκρατημένη Γουέντι καθώς αυτή υποχωρεί ανεβαίνοντας τις σκάλες και κραδαίνοντας ένα ρόπαλο για να τον κρατήσει μακριά, η γωνία της κάμερας δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες μας. Ναι μεν η κάμερα αποτυπώνει την Γουέντι να τον κοιτάζει «αφ' υψηλού», αλλά τη συγκεκριμένη στιγμή ο Τζακ δείχνει μεγαλύτερος και πιο δυνατός από εκείνη. Ταυτόχρονα, παρά τις απειλές του από χαμηλά, το πλάνο υψηλής γωνίας του Kubrick τοποθετεί την Γουέντι σε ανώτερη φυσική θέση πάνω από αυτόν, πράγμα που στην πραγματικότητα προαναγγέλλει τη δύναμη που θα αποκτήσει ξανά η Γουέντι στο τέλος της ταινίας. Το πλάνο εξυπηρετεί διπλό σκοπό και είναι ένα ακόμα δείγμα της κινηματογραφικής ευφυίας του.

Για περισσότερα παραδείγματα πλάνων με υψηλή γωνία, μελετήστε τις κλασικές ταινίες του Alfred Hitchcock. Αυτή η τεχνική χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλο βαθμό σε όλες πρακτικά τις ταινίες του. Στην ταινία Ψυχώ, όταν (spoiler alert) ο Νόρμαν Μπέιτς σκοτώνει τον ντετέκτιβ Άρμπογκαστ, ο Hitchcock χρησιμοποιεί ένα πλάνο υψηλής γωνίας για να δείξει πόσο ανίσχυρος είναι ο Άρμπογκαστ. Επίσης, σε όλη την τριλογία των ταινιών Ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών, έχουμε αρκετές εικόνες των επικών μαχών από υψηλή γωνία. Εδώ, βλέποντας τους τεράστιους στρατούς να συγκρούονται ο θεατής εκτιμά την τεράστια κλίμακα της διένεξης.

Όμως, μη νομίζετε ότι τα πλάνα με υψηλή γωνία αφορούν πάντα την εδραίωση φόβου, τρόμου ή έντασης — μπορεί επίσης να δείχνουν θρίαμβο. Στην αριστουργηματική ταινία Τελευταία έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ του Frank Darabont, ο Άντι Ντουφρέιν, αφού δεχτεί εκφοβισμούς από κρατούμενους, φύλακες και τον διευθυντή της φυλακής σε όλη τη διάρκεια της ταινίας, αποτυπώνεται από υψηλή γωνία. Καθώς εν τέλει καταφέρνει να αποδράσει από τη φυλακή, η βροχή τον αγκαλιάζει και αυτός σηκώνει τα χέρια του ψηλά απολαμβάνοντας τον θρίαμβο. Η αποτύπωση του χαρακτήρα από αυτή την υψηλή γωνία τονίζει το γεγονός ότι παρά το ότι είναι μικρός στα μάτια του κόσμου, είναι αρκετά ικανός ώστε να κερδίσει την ελευθερία του.