Odkryj ptasią perspektywę w filmie.

Co to jest ujęcie z ptasiej perspektywy?

Najprościej mówiąc, ujęcie z ptasiej perspektywy to technika filmowania, w której kamera patrzy na postać z góry. Kiedy patrzysz na kogoś lub coś z wyższej perspektywy, obiekt wydaje się mniejszy — zarówno dosłownie, jak i w przenośni — co może wywołać różne reakcje u odbiorców.

W zależności od kontekstu opowiadanej historii, ujęcie z ptasiej perspektywy może ukazać szereg emocji, od bezbronności i strachu po napięcie i zagrożenie. Ujęcia z ptasiej perspektywy mogą być również środkiem filmowym, który wspiera fabułę, napędza akcję, przygotowuje scenę i przedstawia narrację na dużą skalę. Na przykład mogą pokazać ogrom tłumu, jak w przypadku szerokiego ujęcia z ptasiej perspektywy ukazującego pełne ludzi rzymskie Koloseum w filmie Ben Hur. Z kolei w postapokaliptycznych filmach z serii Mad Max ujęcie z góry i zza ramienia pokazuje, jak daleką drogę bohater musi przebyć, gdy patrzy na zakurzoną, pustą drogę przed sobą.

Filmowcy nie zawsze używają ujęć z ptasiej perspektywy w ten sam sposób lub filmują w celu uzyskania tego samego efektu — jak więc wybierają, które ujęcie zastosować? Istnieją trzy podstawowe rodzaje scenariuszy stosowania ujęć z ptasiej perspektywy:

Narracyjna ptasia perspektywa: ujęcie często stosowane w scenach bitewnych lub w celu uchwycenia szerokiego, dalekiego widoku, które dostarcza widzowi wielu informacji wizualnych. Pozwala ustalić skalę, nadaje kontekst scenie i często jest kręcone przy małej głębi ostrości. Orson Welles wykorzystał narracyjną ptasią perspektywą w filmie Obywatel Kane, aby pokazać, jak potężny był biznes prasowy i jak bezsilna jest pojedyncza osoba w starciu z nim.

Ekspresywna ptasia perspektywa: reżyserzy używają tego ujęcia, żeby widz poczuł coś — często to, co czuje bohater, niezależnie od konkretnej emocji. Tego rodzaju ujęcie może symulować przerażenie, jeśli postać boi się upadku lub balansuje na krawędzi upadku, jak w filmie Hitchcocka Zawrót głowy. Czasami reżyserzy kręcą sceny pod ekstremalnymi kątami, aby oddać napięcie. Ekspresywna ptasia perspektywa, z której James Cameron sfilmował Rose patrzącą w górę przed wejściem na pokład statku w filmie Titanic, pokazuje, że nie ma ona żadnego wpływu na swoje życie ani żadnej kontroli nad nim.

Ptasia perspektywa zorientowana na postać: jeśli chcesz pokazać wrażliwość postaci w odniesieniu do jej otoczenia lub innych postaci, najlepiej sprawdzi się ptasia perspektywa zorientowana na postać. Na przykład w filmie Harry Potter i Komnata Tajemnic Chris Columbus kręci postać Dobby'ego z ptasiej perspektywy, aby pokazać zarówno niewielki wzrost domowego skrzata, jak i to, jak ludzie (w tym przypadku rodzina Malfoyów, której służy) patrzą na niego z góry.

Tworzenie listy ujęć z ptasiej perspektywy.

Ujęcia z ptasiej perspektywy mogą wymagać dużo planowania i przygotowań przed rozpoczęciem filmowania. W grę wchodzi zarówno sprzęt, jak i kierowanie kamerą. Przygotuj listę ujęć ze szczegółowymi notatkami dla siebie lub, jeśli jest to większy projekt, dla swojego dyrektora zdjęć, i uwzględnij na niej niektóre z poniższych szczegółów:

• Sprzęt: czy do robienia zdjęć z wysokich kątów potrzeba dźwigów, tyczek i dronów z kamerami?
• Konfiguracja kamery: czy chcesz kręcić z pełną ostrością, ostrością na pierwszym planie czy tle? A co z głębią ostrości kamery?
• Lokalizacja: czy można wykorzystać to, co już istnieje w otoczeniu — widok z klatki schodowej budynku lub balkonu? Ustawić się na szczycie wzgórza, by sfilmować postacie poniżej?

W swoich notatkach dotyczących listy ujęć podawaj konkretne informacje, ale pamiętaj, że ujęcia z ptasiej perspektywy nie zawsze muszą być zgodne z zasadami narracji, ekspresji lub charakteru postaci. Niektóre ujęcia z ptasiej perspektywy miały na celu zdezorientowanie widza, a nie przekazanie mu informacji. Jest to szczególnie widoczne w przełomowym filmie Stanleya Kubricka 2001: Odyseja kosmiczna.

Ujęcia z ptasiej perspektywy: jak robią to zawodowcy.

Kubrick był znany z tego, że generalnie zmieniał scenariusze. Na przykład w filmie Lśnienie wykorzystał ujęcie z ptasiej perspektywy, aby faktycznie podważyć władzę, zamiast ją wzmacniać. W scenie, w której Jack grozi przerażonej Wendy, która cofa się po schodach, machając kijem baseballowym, aby go odstraszyć, kąt kamery nie odpowiada naszym oczekiwaniom. Kamera może uchwycić Wendy patrzącą „z góry” na Jacka, ale w tej chwili on wygląda na większego i silniejszego od niej. Jednocześnie, pomimo jego groźby z dołu, ujęcie Kubricka z ptasiej perspektywy plasuje Wendy w lepszej pozycji fizycznej nad nim, zapowiadając w istocie władzę, którą odzyskuje ona na koniec filmu. Ujęcie to ma podwójny cel i stanowi kolejny przykład jego geniuszu filmowego.

Więcej przykładów ujęć z ptasiej perspektywy można znaleźć w klasycznych filmach Alfreda Hitchcocka. Wykorzystywał tę technikę z doskonałym skutkiem praktycznie we wszystkich swoich filmach. W filmie Psychoza, kiedy (uwaga, spoiler) Norman Bates zabija śledczego Arbogasta, Hitchcock wykorzystuje ujęcie z ptasiej perspektywy, aby pokazać, jak bardzo ten drugi jest bezsilny. W całej trylogii Władca Pierścieni mamy kilka ujęć z ptasiej perspektywy przedstawiających epickie bitwy. Widok zderzających się potężnych armii pozwala widzowi docenić ogromną skalę konfliktu.

Nie należy jednak sądzić, że ujęcia z ptasiej perspektywy zawsze mają na celu wywołanie strachu, przerażenia lub napięcia — mogą również przedstawiać triumf. W arcydziele Franka Darabonta Skazani na Shawshank Andy Dufresne, po tym, jak przez cały film był prześladowany przez współwięźniów, strażników i naczelnika, zostaje sfilmowany z ptasiej perspektywy. Kiedy w końcu ucieka z więzienia, deszcz obmywa go, a on unosi ręce w geście triumfu. Uchwycenie postaci z ptasiej perspektywy podkreśla, że choć w oczach świata jest on mały, to jest wystarczająco duży, aby wywalczyć sobie wolność.