Co to jest ujęcie z niskiej perspektywy w filmie?

Rzeczy, które straszą w nocy.

Aby zrozumieć moc ujęć z niskiej perspektywy, możemy zacząć od King Konga wspinającego się na Empire State Building (1933) lub Godzilli depczącej ulice Tokio (1954). Te klasyki science fiction wywarły ogromne wrażenie na reżyserach takich jak Steven Spielberg, który przyznał, że Godzilla była dla niego ważnym wzorem przy kręceniu filmów „Park Jurajski” i „Szczęki” (film ten był również inspiracją dla Martina Scorsese i Tima Burtona).

Możemy też cofnąć się jeszcze dalej, do filmu „Nosferatu” (1922). Niska perspektywa wykorzystana w tym niemieckim arcydziele horroru, a później w filmie „Niewidzialny człowiek” (1933), pomogła stworzyć wizualny szablon dla filmów „Dracula” i „Frankenstein” (1931), „Wilkołak” (1941), „Potwór z czarnej laguny” (1954), „Mumia” (1959) oraz wszystkich innych filmów o potworach, które powstały później.

Ten szablon prowadzi wprost do współczesnych filmów grozy, w których potwory w ludzkiej postaci, na przykład psychopaci i seryjni mordercy, są niemal zawsze przedstawiane z niskiej perspektywy. (Co niesie dodatkową korzyść: sprawia, że widzowie czują się jeszcze bardziej bezbronni — patrz poniżej).

Bohaterowie i złoczyńcy.

To nie przypadek, że pierwsze ujęcie Dartha Vadera przemierzającego korytarze Gwiazdy Śmierci w filmie Nowa nadzieja jest nakręcone mocno od dołu. Ujęcie z niskiej perspektywy, będące ukoronowaniem wrażenia grozy, jakie wywołuje jego kostium i głos, sprawia, że Vader wydaje się jeszcze bardziej dominujący i przerażający. To ujęcie jest tak bardzo charakterystyczne dla jego postaci, że jest używane konsekwentnie we wszystkich jego występach w serii filmów Gwiezdne wojny.

Ponieważ ujęcia z niskiej perspektywy mają związek z układem sił, możemy spodziewać się ich częstego występowania w filmach akcji pełnych scen walk i bitew, zwłaszcza gdy występują w nich wybitni bohaterowie, tacy jak Gladiator, Braveheart czy Rambo. Jesteśmy również przyzwyczajeni do postrzegania naszych superbohaterów jako przerysowanych, niezależnie od tego, czy chodzi o Supermana, Wonder Woman, Czarną Panterę czy różne postacie z Filmowego Uniwersum Marvela.

Christopher Nolan wywraca oczekiwania widzów do góry nogami, wrzucając jokera do talii — dosłownie — kiedy w filmie Mroczny rycerz traktuje złoczyńcę jak superbohatera. Nolan wykorzystuje serię ujęć z ekstremalnie niskiej perspektywy, aby nadać Jokerowi wizerunek niemal tak samo potężny jak Batmanowi. Na przykład w scenie, w której ciężarówka, którą ucieka, wywraca się, Joker wyskakuje z niej, strzelając — nie tylko szalony, ale także najwyraźniej niepokonany.

Tak.

W filmie Full Metal Jacket inny Joker jest bardziej wrażliwy. Chodzi o szeregowego Jokera, który skupia na sobie pełną uwagę instruktora musztry w obozie szkoleniowym piechoty morskiej. Aktor R. Lee Ermey (prawdziwy były instruktor musztry w piechocie morskiej USA) zyskał sławę dzięki hiperrealistycznej roli brutalnego sierżanta Hartmana. Dodatkową pomoc — choć nie była mu potrzebna — otrzymał od ekipy Stanleya Kubricka. Kamera obniża się coraz bardziej, filmując Hartmana, który góruje nad nieszczęsnym rekrutem, a Joker (Matthew Modine) cofa się.

Bezbronność w filmach może być bardzo dramatyczna, a ujęcia z niskiej perspektywy pomagają ją podkreślić. Postać może być potencjalną ofiarą znajdującą się w wielkim niebezpieczeństwie, tak jak w każdym horrorze. Może być faktyczną ofiarą, jak w każdym filmie wojennym. (W tych wszystkich majestatycznych scenach walk i bitew, na każdego bohatera lub superbohatera, który wygrywa, przypada ktoś, kto musi przegrać). Albo może to być po prostu ktoś, kto znalazł się po złej stronie dynamiki siły.

Zamiana miejsc.

Dzieci mogą być postrzegane jako wiecznie bezsilne. W końcu pierwszą część swojego życia spędzają, patrząc w górę na wszystko. Nic więc dziwnego, że film o nich jest pełen ujęć z niskiej perspektywy. Jeśli już, to w filmach skupiających się na dzieciach, takich jak Matylda i Kochankowie z Księżyca, dorośli są dodatkowo podwyższani w kadrze, aby jeszcze bardziej podkreślić tę perspektywę.

John Hughes wywrócił te konwencje do góry nogami filmem Kevin sam w domu. Kevin McCallister, przypadkowo pozostawiony w domu, gdy jego rodzina wyjeżdża na świąteczne wakacje do Paryża, jest zmuszony bronić domu w Chicago przed parą podłych (choć dość nieudolnych) włamywaczy. W filmie są łączone i dopasowywane kąty kamery, aby nadążyć za wzlotami i upadkami podczas ich przedłużającego się pojedynku. Chociaż Kevin i jego pomysłowe pułapki ostatecznie triumfują, jest wiele ujęć z niskiej perspektywy, w których Harry i Marv mają go w potrzasku i groźnie (choć dość nieudolnie) górują nad nim.

Kąty kamery — perspektywa niska i ptasia — nie muszą koniecznie ograniczać postaci. W Grze o tron regularnie zmieniały się kąty kamery dla głównych bohaterów stosowanie do ich pozycji w hierarchii władzy w danym momencie. Serial Breaking Bad rozpoczął się od konsekwentnych ujęć z niskiej perspektywy, które pomogły przedstawić Waltera White´a jako słabego i śmiertelnie chorego. Ujęcia stopniowo podnosiły się wraz z rozwojem fabuły, a White stał się silną, potężną postacią.

Ujęcia z niskiej perspektywy nie są zarezerwowane wyłącznie dla postaci. Można je również skutecznie wykorzystywać do ukazywania miejsc, jako ujęcia początkowe lub pomagające stworzyć pożądany nastrój. Za przykład może służyć potężna posiadłość Batesów z filmu Psychoza. Jej częste szerokie ujęcia z niskiej perspektywy sprawiły, że posiadłość stała się osobną postacią, pomagając nadać filmowi złowieszczy ton, a jednocześnie będąc fizyczną scenerią. (Ta przerażająca atmosfera sprawdziła się tak dobrze, że została powtórzona w telewizyjnym sequelu Bates Motel).