Phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng bền vững cho người học trong kỷ nguyên AI

Khi học sinh trung học sử dụng AI để thiết kế một bức tranh tường cộng đồng, hoặc sinh viên năm nhất đại học cùng bạn bè ở khắp các châu lục thực hiện dự án kể chuyện số, ta có thể thấy ranh giới học tập đang thay đổi. Lớp học không còn đơn thuần là không gian tiếp thu kiến thức; chúng đang trở thành các xưởng sáng tạo, nơi học sinh dùng công nghệ để giải quyết vấn đề trong đời thực.

Gần đây, người dẫn chương trình EdSurge Carl Hooker đã điều phối một chuỗi webinar gồm hai phần, do Adobe tài trợ, với sự tham gia của các chuyên gia thảo luận về điểm giao thoa giữa sáng tạo, trí tuệ nhân tạo và thành công của học sinh, sinh viên trong giáo dục K-12 và giáo dục đại học. Các diễn giả bao gồm Melissa Vito, Phó Hiệu trưởng phụ trách đổi mới học thuật tại University of Texas at San Antonio; Laura Slover, Giám đốc điều hành Skills for the Future, một sáng kiến chung của ETS và Carnegie Foundation; Justin Hodgson, Phó Giáo sư tại Indiana University Bloomington; Adeel Khan, nhà sáng lập kiêm CEO của MagicSchool AI; và Brian Johnsrud, Giám đốc toàn cầu phụ trách Học tập và Vận động Giáo dục tại Adobe.

Lấy cảm hứng một phần từ nghiên cứu gần đây của Adobe về cách sáng tạo và AI đang định hình kết quả học tập của học sinh, sinh viên cũng như mức độ sẵn sàng cho sự nghiệp, chuỗi sự kiện đã làm nổi bật cách các nhà lãnh đạo này đang nhìn nhận – và tái hình dung – vai trò của đổi mới trong môi trường học tập ngày nay.

EdSurge: Đâu là những kỹ năng có ý nghĩa nhất với tương lai của học sinh, sinh viên, và các cơ sở giáo dục đang đáp ứng như thế nào?

Slover: Chúng tôi mong mọi học sinh trong hệ thống K-12 đều có thể phát triển các kỹ năng thiết yếu và bền vững – những kỹ năng không chỉ đóng vai trò then chốt đối với thành công sau trung học và trong công việc, mà còn giúp các em sống khỏe mạnh hơn và đóng góp tích cực cho cộng đồng.

Theo nghiên cứu của Carnegie và ETS, 11 kỹ năng có giá trị lâu dài quan trọng nhất bao gồm: hợp tác, giao tiếp, sáng tạo, tư duy phản biện, tính tò mò, hiểu biết về kỹ thuật số và AI, tư duy phát triển, lãnh đạo, kiên trì, tự điều chỉnh và tham gia xã hội.

AI đang định hình lại vai trò của nhà giáo dục trong lớp học hiện nay như thế nào?

Hodgson: Chúng tôi vẫn thấy còn một số e ngại về việc đưa AI vào cuộc thảo luận. Nhưng nhìn chung, đội ngũ giảng viên đang bắt đầu hiểu rằng vai trò của họ cần thay đổi – không chỉ ở cách đánh giá sinh viên, mà còn ở việc trở thành những người cố vấn biết tận dụng AI.

Chúng ta đang vượt qua những phản ứng xuất phát từ lo ngại để bước vào một giai đoạn tương tác với AI có chiều sâu hơn. Phản ứng ban đầu là lo AI sẽ khiến gian lận gia tăng. Nhưng hiện nay, cách nhìn đã trở nên chiến lược hơn – tập trung vào những khả năng mà AI có thể mang lại.

Các nhà giáo dục đang kết hợp khả năng sáng tạo và AI trong thực tiễn như thế nào?

Vito: Tại UTSA, chúng tôi đã chủ động nhập cuộc từ sớm. Mọi thứ bắt đầu từ một vài giá trị cốt lõi – một trong số đó là luôn tò mò và dám thử nghiệm. Chúng tôi muốn mở ra những cơ hội để giảng viên được học hỏi, bởi tất cả chúng tôi cũng đang cùng nhau học. Tốc độ thay đổi hiện nay diễn ra vô cùng nhanh chóng, và đó là điều chúng ta cần nhìn nhận. Đội ngũ giảng viên của chúng tôi thực sự rất tuyệt vời.

Từ những ngày đầu, sinh viên đã xem AI như một người hướng dẫn ẩn danh đáng tin cậy – đặc biệt có giá trị với các sinh viên thế hệ đầu tiên vào đại học, những người dùng AI để mạnh dạn đặt câu hỏi, hoàn thiện suy nghĩ và mở rộng việc học.

Johnsrud: Nếu nhìn vào những nghiên cứu hiện có về việc sinh viên thực sự có bao nhiêu cơ hội để rèn luyện khả năng sáng tạo và phát triển tư duy sáng tạo, tôi nghĩ kết quả đó khiến chúng ta không khỏi suy ngẫm.

Trên thực tế, phần lớn các ngành sáng tạo đang cho thấy mức độ sáng tạo gia tăng – nhất là khi nhìn vào từng khía cạnh của tư duy sáng tạo: thấu hiểu vấn đề từ nhiều góc độ, phát triển nhiều ý tưởng giải pháp, thiết kế các hướng tiếp cận khác nhau để giải quyết vấn đề và thử nghiệm nhiều cách thể hiện, truyền tải các giải pháp đó.

Đây chính xác là những điều AI có thể hỗ trợ chúng ta rất hiệu quả.

Xem ngay cả hai webinar theo yêu cầu:

• Đồng hành cùng thành công nghề nghiệp của học sinh, sinh viên thông qua sáng tạo và AI trong giáo dục phổ thông và đại học
• Nâng cao kết quả học tập với sức mạnh của sáng tạo và AI trong giáo dục phổ thông và đại học

AI có thể giúp nhà giáo dục cá nhân hóa việc học như thế nào?

Khan: AI giúp giáo viên tiết kiệm thời gian trong việc xây dựng tài liệu học tập – nhưng giá trị lớn hơn nằm ở khả năng cá nhân hóa những tài liệu đó một cách sâu sắc, dựa trên những gì học sinh, sinh viên đã biết, vị trí hiện tại của các em trên hành trình học tập, cũng như bối cảnh cuộc sống và cộng đồng xung quanh các em.

Trải nghiệm học tập trở nên ý nghĩa và sâu sắc hơn khi giáo viên thật sự hiểu người học. Khi kết hợp sự thấu hiểu đó với các công cụ AI, họ có thể cá nhân hóa hoạt động giảng dạy để hỗ trợ tốt hơn nhu cầu của từng học sinh, sinh viên.

Suy cho cùng, điều quan trọng nhất mà nhà giáo dục làm là xây dựng mối quan hệ với học sinh, sinh viên của mình. Tôi xem AI là một công cụ tuyệt vời giúp thúc đẩy và làm sâu sắc hơn mối quan hệ đó.

Johnsrud: Khi nói đến năng lực AI, tôi nghĩ về vị trí hiện tại của chúng ta – khá giống những ngày đầu của năng lực truyền thông khi tôi còn dạy thư viện học cho bậc phổ thông. Mục tiêu khi đó không chỉ là chọn một công cụ, mà là dạy học sinh trở thành những người tiếp nhận thông tin có tư duy phản biện. Với AI cũng vậy: chúng ta cần dạy học sinh cách "đọc nhãn dinh dưỡng" trước khi tiếp nhận nội dung do AI tạo ra. Ai đã xây dựng mô hình này? Mô hình được thiết kế như thế nào? Mô hình làm tốt điều gì, và còn hạn chế ở đâu? Làm sao để tôi quyết định có nên tin vào kết quả đó hay không?

Khan: Phần lớn trẻ em ngày nay đều đang tiếp xúc với AI, dù các em có ý thức được điều đó hay không. AI tạo sinh mới chỉ ra đời khoảng hai năm, nhưng đã nhanh chóng hòa vào cuộc sống của các em theo những cách rất rõ rệt – từ điện thoại đến các công cụ quen thuộc hằng ngày.

Với nhiều học sinh, trải nghiệm AI đầu tiên lại là một dạng bạn trò chuyện bằng AI. Và điều đó thực sự khiến chúng ta phải suy nghĩ. Lần đầu các em tương tác với AI tạo sinh, thứ các em gặp là một công cụ tự giới thiệu như một người bạn.

Chúng tôi tin rằng học sinh cần được tìm hiểu về AI tạo sinh trong môi trường học đường, với sự hướng dẫn của một người lớn đáng tin cậy. Điều này giúp các em có thể trao đổi một cách phản biện về cách mô hình được huấn luyện, bản chất của AI tạo sinh, cách AI tạo ra phản hồi và đâu là những cách sử dụng phù hợp hoặc không phù hợp. AI không phải là "bạn" của các em.

Slover: Thách thức nằm ở chỗ trường học thường được xây dựng quanh các môn học như Đại số I, Tiếng Anh lớp 10 và Sinh học. Những môn này rất quan trọng, và bên trong đó có rất nhiều kỹ năng được phát triển. Nhưng cách chúng ta chấm điểm và đánh giá hiện nay lại khiến học sinh chỉ nhận được điểm cho Toán hoặc Tiếng Anh – chứ không phản ánh rõ các kỹ năng như hợp tác, giao tiếp hay tư duy phản biện.

Những kỹ năng đó chưa được xác định, đo lường hay báo cáo một cách rõ ràng. Công việc chúng tôi đang làm được chủ đích xây dựng để giải quyết vấn đề này – nhằm thay đổi cách nhìn nhận mục tiêu giáo dục và cho thấy rằng không chỉ Toán và Tiếng Anh mới quan trọng. Còn cả một hệ kỹ năng bền vững cũng quan trọng không kém.

Hodgson: Nếu AI có thể học và vượt qua khóa học của bạn, thì có lẽ vấn đề không nằm ở AI. Nếu những gì bạn đang yêu cầu có thể được máy móc thực hiện, chúng ta cần suy nghĩ lại về điều mình đang đánh giá. Trọng tâm không phải là sản phẩm đầu ra cụ thể – mà là quá trình. Làm thế nào để tôi đánh giá việc học đang diễn ra, hoặc khả năng của sinh viên trong việc tư duy và xử lý vấn đề?

Chúng ta đã được định hình theo một cách giảng dạy nhất định – bởi các chuẩn đầu ra, kỳ vọng, bảng tiêu chí và mọi điểm số đi kèm. Kết quả là giáo dục dần trở thành một hệ thống nặng về nội dung và tập trung nhiều vào việc truyền tải kiến thức.

Nhưng cuối cùng, điều định nghĩa một ngành học là cách chúng ta hiểu, làm và sáng tạo trong ngành đó. Việc có thể tạo ra sản phẩm thông qua các phương pháp, cách giảng dạy và thực hành khác nhau – đó mới là phần cốt lõi.