Cách AI khơi dậy tư duy sáng tạo trong lớp học và ngoài đời thực

Nhiều năm qua, các nhà giáo dục luôn hướng đến mô hình học tập cá nhân hóa, nơi việc dạy và học được điều chỉnh theo nhu cầu riêng của từng học sinh. Với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, tầm nhìn này đang dần trở thành hiện thực. AI có thể góp phần thay đổi lớp học bằng cách tạo ra những trải nghiệm học tập phù hợp với điểm mạnh, sở thích và nhu cầu học tập riêng của mỗi em.

Đồng thời, việc nuôi dưỡng sự sáng tạo và tính chân thực trong sản phẩm của học sinh cũng ngày càng được chú trọng. AI có thể đóng vai trò then chốt trong việc hỗ trợ quá trình sáng tạo, từ khâu lên ý tưởng đến hoàn thiện dự án. Bằng cách làm cho quá trình sáng tạo trở nên rõ ràng và dễ tiếp cận hơn, AI giúp học sinh vượt qua rào cản và thể hiện góc nhìn riêng của mình. Cách tiếp cận này không chỉ tăng mức độ gắn kết mà còn chuẩn bị cho học sinh bước vào một tương lai nơi tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề là những kỹ năng không thể thiếu.

EdSurge: Giáo viên có thể tận dụng AI an toàn và có trách nhiệm ra sao để mang đến trải nghiệm học tập cá nhân hóa hơn?

Johnsrud: Giấc mơ cá nhân hóa việc học đã tồn tại trong nhiều thập kỷ. Giai đoạn đầu tiên thực sự tập trung vào việc đưa đúng nội dung đến đúng học sinh vào đúng thời điểm. Giờ đây, với AI, chúng ta đang ở giai đoạn thứ hai – nơi việc cá nhân hóa không chỉ dừng ở nội dung, mà còn mở rộng sang cách học sinh trình bày hiểu biết và chia sẻ kiến thứ. Bởi sự độc đáo là một đặc trưng cốt lõi của sáng tạo, nên nếu muốn học sinh tư duy sáng tạo, thì 30 bài tập do 30 học sinh khác nhau thực hiện cũng nên có 30 cách thể hiện khác nhau.

Khi nói đến việc đưa AI vào sử dụng an toàn và có trách nhiệm, các trường hiện đang cân nhắc một số điểm quan trọng. Trước hết, cần xem công cụ AI đó có thật sự được thiết kế dành riêng cho giáo dục hay không. Nếu không được xây dựng cho môi trường lớp học, công cụ đó có lẽ cũng không được tạo ra để cải thiện việc học. Công cụ đó có thể không tích hợp sẵn các yếu tố sư phạm, tính năng hỗ trợ tiếp cận hoặc những kết nối edtech cần thiết.

AI hỗ trợ phát triển khả năng sáng tạo mà vẫn đảm bảo sản phẩm của học sinh là chân thực và mang dấu ấn riêng như thế nào?

AI có thể hỗ trợ ở bất kỳ giai đoạn nào trong quá trình sáng tạo. Khi học sinh gặp khó ở khâu lên ý tưởng, AI có thể gợi mở nhiều hướng đi khác nhau. Còn với những em đã có ý tưởng tốt nhưng cần hoàn thiện sản phẩm, AI có thể trở thành người bạn tư duy, đưa ra phản hồi và góc nhìn phản biện. Đó là điều khiến AI được thiết kế cho sáng tạo trở nên đặc biệt hấp dẫn: AI làm rõ từng bước trong quá trình sáng tạo, giúp học sinh vượt qua rào cản và xóa đi nỗi sợ khi phải bắt đầu từ "trang trắng".

Tôi hy vọng AI sẽ góp phần chuyển vai trò sáng tạo nội dung từ giáo viên sang học sinh. Ví dụ, dựa trên trải nghiệm của tôi khi còn là giáo viên môn xã hội, thay vì yêu cầu học sinh viết một đoạn văn về sự tiếp nối và biến đổi trong một thời kỳ lịch sử, bạn có thể để các em chọn một giai đoạn, chọn một chủ đề thể hiện tính tiếp nối, rồi thiết kế một poster tuyên truyền giả định của thời kỳ đó. Bất kỳ nhà giáo dục nào cũng có thể thấy rõ giá trị của dạng bài tập sáng tạo này. Tuy nhiên, với những chuẩn mực khắt khe và chương trình học kín lịch, rất khó để dành hẳn hai tuần cho hoạt động đó. Điểm tích cực là với AI, bài tập này hoàn toàn có thể được thực hiện chỉ trong 30 phút trên lớp.

Điều thú vị là càng sống trong thời đại AI, chúng ta càng khao khát sự chân thực. Các công cụ AI không còn chỉ dừng ở mô hình "nhập câu lệnh rồi lấy kết quả dùng ngay". Chúng đang trở thành một phần của quy trình sáng tạo, giúp chúng ta biến những ý tưởng hay nhất thành hiện thực và thể hiện bản thân theo cách chân thật hơn. Mục tiêu không phải để AI làm hộ, mà để AI giúp chúng ta tạo nên nội dung có chiều sâu, có ý nghĩa và mang tính chân thực hơn, để mỗi người có thể trở thành một người kể chuyện tạo được dấu ấn. Là giáo viên, bạn cần nhìn thấy được tiếng nói riêng của từng học sinh trong sản phẩm mà các em tạo ra.

Hiểu biết về AI và tư duy sáng tạo giúp học sinh chuẩn bị như thế nào cho các yêu cầu của thị trường lao động trong tương lai?

Chỉ trong vài năm, kỹ năng AI đã trở nên thiết yếu. Báo cáo Work Trend Index 2024 cho thấy 66% lãnh đạo trong ngành sẽ không tuyển dụng ứng viên không có kỹ năng AI. Thật đáng kinh ngạc khi kỹ năng này nhanh chóng trở thành một yếu tố có thể quyết định việc tuyển dụng. Cũng trong báo cáo đó, 71% lãnh đạo cho biết họ có xu hướng tuyển một ứng viên ít kinh nghiệm hơn nhưng có kỹ năng AI, thay vì một ứng viên giàu kinh nghiệm hơn nhưng thiếu kỹ năng này. Với học sinh, điều đó có nghĩa là kỹ năng AI có thể giúp các em thu hẹp khoảng cách với những chuyên gia dày dạn kinh nghiệm.

Cùng lúc đó, nhu cầu về sự sáng tạo và tư duy sáng tạo cũng ngày càng tăng cao. Báo cáo Future of Jobs 2023 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới đã xếp tư duy sáng tạo vào nhóm kỹ năng hàng đầu của tương lai. Nền kinh tế sáng tạo đang bùng nổ, với 200.000 việc làm mới trong lĩnh vực sáng tạo được tạo ra chỉ riêng tại Hoa Kỳ trong năm 2023. Với học sinh, khả năng kết hợp kỹ năng AI và tư duy giải quyết vấn đề sáng tạo có thể mở ra những cơ hội thật sự đáng kinh ngạc.

Nghiên cứu cho thấy học sinh càng có nhiều cơ hội sáng tạo, các em càng phát triển tốt hơn. Và AI mở ra thêm nhiều cơ hội để học sinh tự mình tạo ra sản phẩm. Một báo cáo của Gallup năm 2019 cho thấy những nhà giáo dục chú trọng sáng tạo và sử dụng công nghệ theo cách tạo chuyển biến thực sự sẽ đạt được những cải thiện đáng kể – học sinh tham gia tích cực hơn, thể hiện tư duy phản biện tốt hơn, ghi nhớ nhiều hơn, biết kết nối kiến thức giữa các môn học và đạt được mức độ học tập sâu hơn. Với giáo viên, việc nhìn thấy học sinh hào hứng và tự hào về sản phẩm của mình là một phần thưởng vô cùng ý nghĩa, đặc biệt trong bối cảnh tình trạng kiệt sức ở giáo viên ngày càng gia tăng.

Giáo viên có thể dễ dàng đưa tư duy sáng tạo vào bài giảng như thế nào?

Hãy bắt đầu bằng cách xác định những phần trong chương trình học mà học sinh cần đào sâu vào một khái niệm hoặc thể hiện đầy đủ mức độ hiểu bài. Đây chính là những thời điểm hoạt động sáng tạo có thể thay thế các phương pháp truyền thống như ghi chép hay câu hỏi trắc nghiệm, đồng thời mang lại tập hợp kết quả học tập rộng hơn và sâu hơn nhiều.

Bài viết này được xuất bản lần đầu trên EdSurge.