Stop-motionanimatie uitgelegd: definitie, soorten en technieken. 

Stop-motionanimatie is een eenvoudige maar effectieve manier om het alledaagse tot leven te brengen. Met een combinatie van slimme cameratrucs en een oog voor de kleinste details kun je betoverende bewegende beelden maken. Ontdek meer over de geschiedenis van stop-motionanimatie en de technieken die worden gebruikt om magische beelden te vangen. 

Man aan een bureau met twee monitoren die op een tablet tekent.

Wat is stop-motionanimatie? 

Stop-motionanimatie is een geavanceerde vorm van flipboekanimatie. Je maakt foto's en beweegt de objecten in je frame na elke foto fysiek. Als alle frames daarna achter elkaar worden afgespeeld, krijg je het effect van een object dat zelf beweegt. Stop-motionanimatie is een techniek waarbij het geheim hem zit tussen elk frame van de actie.  Het uiteindelijke resultaat ziet er moeiteloos en simpel uit, zodat je vergeet hoeveel minutieuze aandacht nodig is voor de details van elke foto. 

Vergeleken met de meeste Hollywood-producties is de techniek relatief low-budget, maar als het gaat om originaliteit, vorm en stijl spreken de resultaten voor zich. Al decennia lang worden succesvolle en met Oscars bekroonde 'stop-go'-animaties overdag op de Britse tv getoond, waarmee ook stop-motionanimatie inmiddels een zeer gevierde kunstvorm is. 

 

Gegrepen door de wereld van animatie?

Verdiep je er verder in door onze startershandleiding voor animatie te lezen.

Soorten stop-motionanimatie.

Object motion.

Geen budget? Geen probleem – pak iets wat voorhanden is en breng het tot leven. 

Voorbeelden: The Humpty Dumpty Circus (1898) 

 

Klei-animatie.

Maak van boetseerklei figuren en rekwisieten en creëer daarmee vreemde nieuwe werelden. 

Voorbeelden: Morph, Wallace & Gromit 

 

Verpixeling.

Haal er echte acteurs bij – die steeds weer in dezelfde houding worden gefotografeerd. 

Voorbeelden: Hôtel électrique (1908) 

 

Cutout-motion.

Knip je cast en hun omgeving uit papier en maak 2D-opnamen van bovenaf. 

Voorbeelden: The Spirit of Christmas (Matt Stone en Trey Parker) 

Silhouet van filmploeg verlicht door neonlicht.

Poppenanimatie.

Vergroot de esthetiek van je project nog meer en maak geraffineerde poppen voor je frames. 

Voorbeelden: Coraline, Kubo and the Two Strings (Kubo en het magische zwaard) 

 

Silhouetanimatie.

Film uitgeknipte figuren met achtergrondlicht en creëer zo een geheimzinnig schimmenspel. 

Voorbeelden: The Adventures of Prince Achmed (1926), Papageno (1935) 

 

 

Geschiedenis van de stop-motionanimatie. 

 

Met je digitale camera en smartphone kun je razendsnel talloze foto's nemen en daarmee kan iedereen thuis stop-motionanimatie creëren. Aan het begin van de 20ste eeuw was deze kunstvorm echter voorbehouden aan mensen die het budget en de tijd hadden voor dit minutieuze proces. 

 

We beginnen met wat waarschijnlijk de eerste uiting van het genre is: The Humpty Dumpty Circus uit 1898. Makers J. Stuart Blackton en Albert E. Smith gebruikten allerlei kinderspeelgoed – lang voordat Woody en Buzz hun entree maakten in de wereld van animatie – om het verborgen leven van circusartiesten te beschrijven.

 

Wladyslaw Starewicz was een andere pionier op dit gebied. Hij produceerde allerlei werk in de jaren '10 en '20 van de vorige eeuw, met als bekendste Lucanas Cervus. In deze animatie, met als titel de Latijnse naam voor 'vliegend hert', gebruikte hij allerlei geprepareerde en opgezette beestjes als cast. De resultaten waren zo goed dat kijkers dachten dat de animator ze had getraind om op hun achterpoten te lopen en huishoudelijke voorwerpen te dragen.

 

Willis O'Brien was het brein achter de animatie voor filmlegende King Kong in zijn avontuur op groot scherm uit 1933 – maar O'Brien leerde het vak al voor The Lost World. Deze film uit 1925, gebaseerd op de roman van Arthur Conan Doyle, gaat over een groep ontdekkers op zoek naar dinosauriërs die nog steeds op aarde rondlopen en bevat adembenemende effecten en slimme filmmontages.

 

O'Brien was de mentor van iemand die later bepalend zou worden voor dit tijdperk van speciale effecten in de film. Ray Harryhausen was een eenmansmachine met producties als The Beast from 20,000 Fathoms en 20 Million Miles to Earth, waarmee de film in de jaren '50 een hoogtepunt beleefde. Later werk aan The Golden Voyage of Sinbad en Clash of the Titans (1981) is nog steeds absoluut verplichte kost. 

Eenvoudige animatie van iemand die omhoog kijkt.

Naarmate het medium zich verder ontwikkelde, werd het meer mainstream en verscheen het in tv- en muziekvideo's. Aardman Animations was verantwoordelijk voor wereldwijd bewonderde voorbeelden van beide. Het bedrijf maakten de kleifiguur Morph, in eerste instantie wekelijks op tv te zien met de bekende Britse presentator Tony Hart en daarna in een eigen serie. Aardman was ook het effects-team achter Sledgehammer van Peter Gabriel – een wervelwind van stop-motioneffecten in de video voor één popsong en maatgevend voor de nostalgie in de jaren '80.

 

Een stop-motionanimatie maken.

De pioniers van deze animatievorm hadden dure apparatuur nodig, maar voor jouw stop-motionvideoproductie is dat geen vereiste. 

 

Wat heb je nodig voor stop-motionanimatie? 

Om je eigen minimeesterwerken te maken heb je het volgende nodig:

 

  • Digitale camera. Zelfs de camera van een smartphone is prima – maar hoe hoger de kwaliteit, hoe beter. 
  • Statief. Dit is essentieel: je moet de camera ergens neerzetten zodat die perfect stil staat tijdens het productieproces. Gelukkig is een statief niet zo duur.
  • Bewerkingssoftware. In principe kan dit ook met je telefoon, maar je hebt videobewerkingssoftware nodig voor de sequencing van je beelden en de overdracht ervan als één bestand. 
  • Objecten die je wilt filmen. Of je nu net als Reiniger ingewikkelde decors maakt of gewoon huishoudelijke voorwerpen tot leven brengt: pak een paar rekwisieten en start je opname.

 

Een stop-motionanimatie opnemen. 

Hoewel het proces tamelijk simpel is, moet je met enkele zaken rekening houden, zodat je comfortabel kunt filmen en verzekerd kunt zijn van optimale resultaten. 

Eenvoudige animatie van iemand die omhoog kijkt.
  1. Kader je onderwerp duidelijk af. Zorg dat je onder een hoek filmt die past bij je onderwerp en dat je niets filmt dat je er niet bij wilt hebben. Objecten die steeds net wel of net niet binnen het shot vallen, zijn van invloed op het eindresultaat.

  2. Pas de belichting aan. Maak opnamen op een plek waar je de volledige controle hebt over het licht, bijvoorbeeld onder een bureaulamp bij 2D-opnamen. Als de belichting gaandeweg verandert, leidt dit tot inconsistente lichtniveaus.

  3. Zorg voor stabiele shots. Raak je camera na het opstellen bij voorkeur niet meer aan totdat je sequentie af is. Gebruik een afstandsbediening of timer om elk frame van de sequentie vast te leggen en stel pas daarna je camera opnieuw in voor een nieuwe hoek of scène.

  4. Kies je framesnelheid. Hoe lang wil je één afbeelding in een shot houden? Met 24 frames per seconde heb je 24 afbeeldingen nodig – dit kan een kleiner aantal verschillende afbeeldingen op trage momenten zijn of tot 24 verschillende frames voor snellere bewegingen. 

  5. Monteer je werk. Zet afbeeldingen in een sequencer en monteer ze gaandeweg of doe alles in één keer aan het einde van de opname. Ga vervolgens aan de slag met dingen als fast- versus slow-motion en voeg begeleidende geluiden of muziek toe.

Gegrepen door de wereld van animatie?

Verdiep je er verder in door onze startershandleiding voor animatie te lezen.

Stop-motionanimatietechnieken.

Gezien de relatief eenvoudige manier waarop stop-motionanimatie wordt gemaakt, bepalen de eigen werkwijzen van de animator en het gekozen onderwerp de vreugde die van het scherm afspat. De hele filmgeschiedenis door blaast de opkomst van verschillende stijlen binnen stop motion nieuw leven in de techniek als geheel.

 

  • Object motion brengt alledaagse voorwerpen tot leven – de artiest hoeft dus niet zelf objecten te maken. Het Humpty Dumpty Circus wordt gezien als het eerste voorbeeld van object motion. De sterren van de show waren speelgoeddieren – ze werden niet specifiek voor het project gemaakt.

Close-up van iemand die iets op een tablet tekent met bewerkingssoftware op het beeldscherm van een computer.

Klei-animatie is het boetseren en frame voor frame bewegen van kleifiguren of -objecten. De bekendste voorbeelden van deze techniek zijn het kaasminnende, met meerdere Oscars bekroonde duo Wallace & Gromit, andere projecten van Aardman Animations en de Amerikaanse kerstspecials die van oudsher werden geproduceerd door Rankin/Bass. 

 

Bij verpixeling wordt dezelfde techniek toegepast op mensen, die waarschijnlijk na elke shoot pijnlijke spieren hebben omdat ze tussen de frames slechts minieme bewegingen mogen maken. Een voorbeeld van verpixeling dat veel ophef veroorzaakte in de Britse muziekwereld, was de muziekvideo van The Maccabees bij hun nummer Latchmere.

 

Bij cutout-motion gebruik je tweedimensionale objecten (meestal van papier) die je laat bewegen. De pilot van het rauwe fenomeen South Park werd in cutout-motion gemaakt, een tijdrovend proces dat door co-creator Matt Stone werd beschreven als "de hel op aarde". Gelukkig ontwikkelden ze hiervoor al snel een systeem dat veel handiger was.

 

Poppenanimatie is een andere specifieke stop-motionvorm, waarbij je poppen maakt en beweegt om een bepaalde betoverende animatie te creëren. Deze vorm is vooral bekend geworden door het werk van Laika, de studio achter de filmsuccessen Coraline en Kubo and the Two Strings (Kubo en het magische zwaard).

 

In silhouetanimatie wordt cutout-motion gecombineerd met een slim schimmenspel voor fascinerende actieframes. Deze animatievorm werd in de jaren '20 van de vorige eeuw ontwikkeld door Europese studio's en is wellicht het meest bekend door het werk van Lotte Reiniger, die in haar succesvolle carrière meer dan 70 silhouetanimatiefilms maakte waarin oude volksverhalen opnieuw werden verteld. 

Vrouw die animatiesoftware op de computer gebruikt.

Veelgestelde vragen over stop-motionanimatie.

Wat heb je nodig voor stop-motionanimatie?

Elk huishouden beschikt inmiddels over zoveel geavanceerde technologie dat stop-motionanimatie binnen ieders bereik ligt. Met een smartphone met camera en een goed statief heb je alles wat je nodig hebt om frames te filmen. Daarnaast heb je een lichtbron nodig die altijd evenveel licht geeft en een aantal rekwisieten die je wilt animeren. Je hebt ook discipline en heel veel geduld nodig – het filmen van de frames kost tijd en veel kleine aanpassingen van de set. 

 

Welke soorten stop-motionanimatie zijn er?

Er zijn globaal zes soorten stop-motionanimaties: Object motion is de kunst van het bewegen of animeren van kant-en-klare objecten. Bij klei-animatie boetseer je zelf personages van klei. Verpixeling gebruikt mensen en cutout-motion papieren en andere 2D-materialen. Bij poppenanimatie maak en gebruik je poppen terwijl silhouetanimatie kenmerken heeft van cutout-motion, gecombineerd met schaduweffecten. 

 

Hoeveel foto's heb je nodig om een stop-motionanimatie van één minuut te maken?

Als je uitgaat van ruwweg 24 frames per seconde – de norm voor films en tv – moet je 1440 frames produceren voor een stop-motionanimatie van één minuut. Elk frame hoeft echter niet uniek te zijn. Het is gebruikelijk om in twee- en drietallen te filmen: het aantal frames te verdubbelen of zelfs te verdrievoudigen als personages in een normaal tempo bewegen. Voor snelle bewegingen worden enkelvoudige, steeds andere frames gebruikt. 

 

Ontdek meer over animatie.

Mogelijk heb je ook interesse in…

Een ambigram van het woord "adventure".

De kunst van ambigrammen ontcijferd.

Ontdek de kunst van het ambigram, een woord of ontwerp dat ook vanuit een andere hoek bezien nog betekenis heeft.

Prachtige digitale illustratie die als vectorbestand is opgeslagen

Wat is een vectorbestand?

Lees meer over de veelzijdigheid van deze bestandsindeling en ontdek hoe je die voor ontwerpen gebruikt.

Twee stripfiguren die naar een futuristisch matte-schilderij op de achtergrond staren

Creëer nieuwe werelden met matte-schilderijen.

Ontdek hoe je met matte-schilderijen scifi-steden en fantasielandschappen voor film, televisie en videospelletjes maakt.

Een kleurrijk mandalawerk

Creëer schoonheid en vind innerlijke rust met mandalakunst.

Ontdek de geschiedenis van mandala's en krijg tips voor het tekenen van deze heilige symbolen.