Wat is VR? Virtual reality uitgelegd.

Niet zo lang geleden stond VR voornamelijk bekend als een verteltechniek voor sciencefictionfilms zoals The Matrix of Ready Player One. Tegenwoordig is het veranderd in een gevestigde technologie in de echte wereld met allerlei toepassingsgebieden variërend van gaming en entertainment tot geneeskunde en het leger.

Het verlangen om een virtual reality te creëren en te ervaren gaat veel verder terug dan de Keanu Reeves-franchise. Het concept is op zijn minst zo oud als fotografie, ondanks dat de term "virtual reality" veel later is bedacht. Kort na de uitvinding van de camera werden stereoscopen gebruikt om met behulp van slechts twee stilstaande beelden de illusie van drie dimensies te wekken. Een andere mijlpaal in de geschiedenis van VR-ervaringen was de Sensorama, een uitvinding van Morton Heilig in 1962, waarbij de kijker werd omgeven door projecties en er op de juiste momenten kunstmatige windstromen en geuren werden gegenereerd om de ervaring meer authenticiteit te geven (de oorspronkelijke ervaring bestond uit een motorrit door Brooklyn in New York).

Tegenwoordig worden VR-ervaringen steeds geavanceerder. Technici en programmeurs creëren levensechte ervaringen die reageren op elke fysieke beweging van de deelnemers terwijl ze door een denkbeeldige wereld reizen zonder hun kamer te verlaten. VR is geen nieuwe technologie meer, maar een innovatieve tool met uiteenlopende professionele gebruikstoepassingen.

Het is belangrijk om één ding te onthouden: virtual reality is geen augmented reality (AR). Ook al lijken de namen op elkaar, AR biedt deelnemers niet de mogelijkheid om een volledig digitale realiteit te verkennen; in plaats daarvan voegt het lagen met aanvullende content toe aan de echte wereld die zij voor zich zien.

Met AR-apps kun je de camera van je telefoon op het tafereel vóór je richten en wordt het bestaande tafereel aangevuld. Bij sommige AR-apps krijg je bijvoorbeeld aanvullende informatie over iets in de buurt – zoals een plant of een product – wanneer je je telefoon ervoor houdt. AR omvat ook apps waarmee bijvoorbeeld een stripfiguur wordt toegevoegd aan het tafereel waar je via je telefoon naar kijkt; dit is onder andere het geval bij de populaire AR-game Pokémon GO.

Het belangrijkste element van VR-apparatuur is de headset, ook wel "head-mounted display" (HMD) genoemd, die in feite een grote, gezichtsomsluitende bril is die de visuele en audio-informatie aanlevert over de kunstmatige wereld die de VR-deelnemer aan het verkennen is.

Een voorbeeld van een headset is de Oculus Quest 2 van Facebook. Dit is een van de voordeligere headsets en een populaire keuze onder gamers. Andere producten op de markt zijn onder andere de HP Reverb G2, de HTC VIVE Cosmos, Sony Playstation VR en Valve Index.

Entertainment

Bij VR denk je misschien het eerst aan games, en vooral de games die voor Sony PlayStation of door Oculus zijn gemaakt. Deze VR-games bestrijken het hele arsenaal, waarbij inspiratie wordt ontleend aan kaskrakers, lang vervlogen tijden (zoals het middeleeuwse Europa of Chicago ten tijde van de drooglegging), videospelletjes, enzovoorts.

VR wordt ook in het theater gebruikt. De coronapandemie heeft veel theatermakers ertoe gebracht om de mogelijkheden van VR te onderzoeken om ook nu theaters hun deuren gesloten moeten houden, toneelvoorstellingen te blijven produceren, en daarbij ook gebruik te maken van de mogelijkheid om het publiek in een verhaal te laten figureren of een alternatief einde te laten kiezen.

Schone kunsten en vormgeving

In 2020 lanceerde de Deutsche Kreditbank in samenwerking met de Contemporary Arts Alliance Berlin een onderscheiding voor virtual-reality-kunsten. Voor kunstenaars zoals Marina Abramović, Laurie Anderson en Anish Kapoor bood VR al vóór 2020 een interessante nieuwe manier om het publiek bij hun werk te betrekken. Voor Denise Markonish, curator bij MASS MoCA, het Museum voor Eigentijdse Kunst van Massachusetts, is het gebruik van VR door kunstenaars een interessante evolutie ten opzichte van de manier waarop museums het vroeger gebruikten, namelijk als didactisch middel. "We zijn het medium gaan zien als een middel op zichzelf om originele en vaak surreële omgevingen te creëren die uit de verbeelding van een kunstenaar zijn ontsproten", liet Markonish aan Robb Report weten.

Ook in ontwerpworkflows zie je het gebruik van VR opkomen om met digitale content in 3D een boeiendere ervaring te creëren. Met VR-sculptingsoftware kunnen gebruikers 3D-assets modelleren met bewegingen die veel meer op handmatige modellering lijken dan voorheen in desktopapps mogelijk was. Adobe Substance 3D Modeler is één voorbeeld van een VR-modelleringsapp die bovendien de mogelijkheid biedt om op een desktop te modelleren – het is maar net wat de voorkeur van de kunstenaar geniet.

Architectuur

Omdat het mogelijk is om een gebouw binnen te lopen en de ruimten daarbinnen te ervaren nog voordat de schop in de grond gaat, heeft VR de architectuursector gerevolutioneerd. Terwijl architecten hun visie voor een gebouw vroeger overbrachten door middel van plattegronden, schaalmodellen en weergaven, kunnen ze met VR hun opdrachtgevers door een conceptuele ruimte leiden. VR-ervaringen bieden de gelegenheid om door een gebouw te lopen en zelfs meubelstukken te verplaatsen en de lampen aan en uit te doen. En terwijl opdrachtgevers vroeger misschien nog lang moesten reizen om een 3D-model te bekijken, kan nu iedereen met een headset en een "sleutel" voor het virtuele gebouw – dat wil zeggen, toegang tot een app en het project – de locatie virtueel ervaren.

Geneeskunde

Een van de interessantste toepassingsgebieden voor de toekomst van VR is de wereld van de geneeskunde. Deze technologie kan enorme voordelen opleveren bij bijvoorbeeld het bestuderen van de menselijke anatomie of de training van hulpverleners in crisissituaties. Situaties die lastig of duur zouden zijn om ze in het echt op te zetten, kunnen relatief eenvoudig in een virtuele omgeving worden gepresenteerd. Virtuele programma's kunnen ook artsen de mogelijkheid geven om hun inlevingsvermogen te verbeteren, door hun bijvoorbeeld de kans te geven aan den lijve te ondervinden welke moeilijkheden ouderen of patiënten met een lichamelijke beperking ervaren. Er is zelfs gebleken dat patiënten vóór een operatie rustiger worden als ze een virtual-reality-bezoekje aan een Caraïbisch strand brengen.

Luchtvaart

Net zoals virtuele operaties artsen kunnen voorbereiden op echte operaties, wordt in vluchtsimulators virtual-reality-technologie gebruikt om piloten essentiële trainingsuren te geven voordat ze een echt vliegtuig gaan besturen. Hoewel vluchtsimulators populaire VR-games zijn, zijn geavanceerdere simulators onmisbare lesmiddelen geworden. Veel onderzoeken geven aan dat alle stappen die nodig zijn om een vliegtuig van de grond te krijgen en naar zijn bestemming te vliegen, beter worden onthouden wanneer ze fysiek worden uitgevoerd dan wanneer ze alleen maar als theoretische stappen worden bestudeerd.

Het leger

Echte militaire oefeningen zullen hoogstwaarschijnlijk een essentieel onderdeel blijven om troepen klaar te stomen, hoewel het een tijdrovende en kostbare zaak is om militairen de rol van de vijand te laten spelen en namaakomgevingen te bouwen. Met virtual reality kunnen militairen rondwandelen op een onbekende locatie, meerdere gevaren tegenkomen en oefenen hoe ze ontmoetingen met zowel gewone burgers als potentieel vijandige tegenstanders zouden aanpakken.