Cảnh quay ngang tầm mắt trong điện ảnh là gì?

Cảnh quay ngang tầm mắt là gì?

Đúng như tên gọi, cảnh quay ngang tầm mắt là khi người quay đặt máy quay ở độ cao ngang với tầm nhìn của nhân vật. Nhân vật thường được ghi hình từ đầu gối lên đến đầu, và phần bối cảnh xung quanh chỉ chiếm một phần nhỏ trong khung hình. Thay vì phóng đại cảm xúc hay thay đổi góc nhìn của khán giả, kiểu cảnh quay này tái hiện đúng góc nhìn tự nhiên của con người. Điều này giúp người xem như được đặt vào giữa bối cảnh của câu chuyện.

Vì trùng với góc nhìn tự nhiên của mắt người, góc quay ngang tầm mắt đặc biệt hữu ích khi thiết lập khung hình ban đầu của cảnh quay. (Khung hình là một hình ảnh đơn lẻ trong phim hoặc video. “Thiết lập khung hình” nghĩa là sắp xếp và bố trí tất cả những gì xuất hiện trong tầm nhìn của máy quay. Các yếu tố này bao gồm vị trí, chuyển động của diễn viên, cách bài trí bối cảnh, ánh sáng, đến phông nền phía sau — sao cho tổng thể khung hình truyền tải đúng cảm xúc và ý đồ của cảnh quay.) Thiết lập khung hình ban đầu có thể hiểu là bước định hình bố cục của cảnh quay trước khi hành động hoặc cao trào bắt đầu.

Quay phim từ góc nhìn tự nhiên cũng là lựa chọn hợp lý nhất khi cần ghi hình toàn bộ cảnh quay. Đây là cách thiết lập cơ bản gần như “mặc định” trong rất nhiều cảnh quay tiêu chuẩn của phim ảnh và truyền hình. Đây cũng là kiểu cảnh quay được ưu tiên trong những tình huống ít chuyển động, chẳng hạn như khi người dẫn chương trình nói trước ống kính trên truyền hình hoặc trong các video YouTube.

Thực tế, kiểu cảnh quay này xuất hiện quanh ta ở khắp mọi nơi. Hầu như mọi bộ phim và chương trình truyền hình đều sử dụng loại cảnh quay này, nhưng khán giả hiếm khi nhận ra. Và phần lớn thời gian, đó chính là chủ đích của đạo diễn. Nhưng góc quay ngang tầm mắt không chỉ là một công cụ cơ bản thứ 2 trong “hộp đồ nghề” của nhà quay phim. Kiểu quay này còn có những giá trị và đặc điểm riêng biệt.

Góc nhìn trung lập.

Trên hết, góc quay ngang tầm mắt thể hiện một cái nhìn trung lập. Không giống như góc máy thấp khiến nhân vật trông quyền lực hơn, hay góc máy cao làm giảm vị thế của họ, cảnh quay ngang tầm mắt mang lại cho khán giả cảm giác bình đẳng với nhân vật.

Hiệu ứng "như một thành viên trong nhóm" này giúp người xem dễ dàng đồng cảm và kết nối với nhân vật hơn. Chẳng hạn, trong phim The Hunger Games, đạo diễn hoàn toàn có thể sử dụng góc máy thấp quen thuộc để khắc họa Katniss như một siêu anh hùng phi thường. Thay vào đó, việc sử dụng nhiều cảnh quay ngang tầm mắt khiến khán giả có cảm giác đang ở ngay bên cạnh cô, khi cô giương cung sẵn sàng tham gia đội quân nổi dậy.

(Đôi khi, các đạo diễn chọn cách dung hòa bằng cách kết hợp thêm góc máy từ vai hoặc từ hông cùng với góc ngang tầm mắt, để tăng hoặc giảm nhẹ cảm giác về vị thế của nhân vật — minh chứng rõ rệt có thể thấy trong nhiều tập của loạt phim Game of Thrones.)

Các đạo diễn sử dụng góc máy một cách có chủ đích để định hướng cách kể chuyện và tạo dấu ấn nghệ thuật riêng. Bằng các góc máy cao hoặc thấp, họ có thể tinh tế điều khiển cảm xúc người xem, khiến khán giả cảm thấy vượt trội hay lép vế hơn nhân vật, gần gũi hay xa cách với họ.

Tất nhiên, việc chọn góc máy trung lập cũng là một lựa chọn sáng tạo có tính chiến lược. Khi đạo diễn thể hiện “hiện thực” bằng góc quay trung lập, không thiên vị hay bóp méo góc nhìn, khán giả sẽ dễ giữ thái độ khách quan và chờ đợi diễn biến câu chuyện.

Khi khán giả được quan sát câu chuyện một cách khách quan và tự hình thành cảm nhận của riêng mình, đạo diễn sẽ có thêm không gian để từ tốn dẫn dắt, giới thiệu cả những nhân vật ban đầu có thể khiến người xem khó lòng cảm mến. (Ví dụ điển hình có thể thấy ở các cảnh mở đầu của bộ phim American Psycho.)

Tuy nhiên, sự trung lập không chỉ là lựa chọn nghệ thuật mà đôi khi còn là điều bắt buộc. Góc nhìn trung lập là yếu tố không thể thiếu khi đạo diễn thực sự cần phải khách quan. Chính vì vậy, góc quay ngang tầm mắt là lựa chọn phổ biến nhất khi ghi hình các buổi truyền đạt thông tin trực tiếp, như họp báo, hoặc khi cần giữ tính khách quan trong các buổi phỏng vấn (chẳng hạn trong phim tài liệu).

Phá bỏ “bức tường thứ tư”.

Tuy nhiên, tính trung lập không phải là lợi ích duy nhất của góc quay ngang tầm mắt. Góc nhìn quen thuộc này còn giúp xóa nhòa khoảng cách giữa khán giả và câu chuyện trên màn ảnh.

Khi khán giả nhìn nhân vật ở cùng tầm mắt, họ có cảm giác đang đứng trên cùng một vị thế với nhân vật, từ đó dễ dàng đồng cảm, và kết nối với nhân vật. Điều này giúp nhân vật trở nên gần gũi và có chiều sâu hơn — thậm chí cả những kẻ tâm thần hay sát nhân hàng loạt cũng có cơ hội được khán giả thấu hiểu phần nào. (Bạn có thể nghĩ đến bộ phim kinh dị yêu thích của mình.)

Dĩ nhiên, sự gắn kết này càng trở nên mạnh mẽ hơn với những nhân vật “bình thường”. Góc quay ngang tầm mắt giúp khán giả như được kéo thẳng vào góc nhìn của nhân vật. Ta như đang ở trong suy nghĩ của họ, gần như theo đúng nghĩa đen. Cảnh quay này mang lại một góc nhìn gần gũi, giúp khán giả cảm nhận rõ diễn biến đang xảy ra. Cảm xúc trở nên mạnh mẽ và trực tiếp hơn khi người xem đối diện với nhân vật, và mạch phim dường như cũng cuốn hơn khi khán giả “lướt” theo cảm giác phấn khích từ góc quay ngang tầm mắt.

Sự kết nối này càng được nhân lên khi khán giả được đưa vào một bộ phim tình cảm lãng mạn và đầy màu sắc như Amélie. Khi dõi theo cô phục vụ người Paris rụt rè trên hành trình tìm kiếm tình yêu, khán giả càng bị cuốn sâu vào cảm xúc, bộ phim này cũng nhận được nhiều lời khen ngợi nhờ cách quay đầy nghệ thuật. Khi chia sẻ góc nhìn của nhân vật chính qua những khung hình gần gũi như vậy, khán giả như đang ở ngay bên Amélie giữa khu phố Montmartre, hoàn toàn đắm chìm trong câu chuyện.