Góc quay toàn cảnh là gì?
- Góc quay toàn cảnh, đôi khi còn được gọi là cảnh góc rộng hoặc cảnh toàn thân, là một loại cảnh quay cơ bản trong “bộ công cụ” của nhà quay phim.
- Góc quay toàn cảnh giúp khán giả hòa vào bối cảnh sắp diễn ra, và việc nắm vững góc máy này là yếu tố quan trọng cho thành công của một nhà làm phim.
- Bạn không nhất thiết phải có thiết bị đắt tiền để quay toàn cảnh, nhưng việc chọn ống kính phù hợp và chuẩn bị danh sách cảnh quay (shot list) sẽ giúp ích rất nhiều.
Góc quay toàn cảnh – đúng như tên gọi.
Bạn có thể coi góc quay toàn cảnh giống như những cảnh cho thấy “bức tranh lớn” của phim. Nhiệm vụ của kiểu khung hình này là đưa khán giả bước vào thế giới bạn đang tạo dựng trên màn ảnh. Khác với cận cảnh hay trung cảnh, toàn cảnh thể hiện trọn vẹn không gian của cảnh quay.
Thời kỳ đầu của điện ảnh, góc quay toàn cảnh là một trong những kỹ thuật quay đầu tiên, hoạt động tương tự như khi kéo màn sân khấu lên để mở đầu vở diễn. Khán giả nhìn thấy toàn bộ khung cảnh và có thể đoán được hướng đi của câu chuyện. “Góc quay toàn cảnh giúp bạn thể hiện phong cách làm phim — từ trang phục, bối cảnh, ánh sáng, đến góc máy — cho phép bạn khẳng định dấu ấn riêng của mình,” nhà quay phim Lisa Bolden chia sẻ.
Dù một số góc quay toàn cảnh sẽ là cảnh thiết lập (cảnh mở đầu cho một phân đoạn mới của phim), nhưng không phải lúc nào cũng như vậy. Góc quay toàn cảnh cũng có thể truyền tải cảm xúc — chẳng hạn như trong loạt phim Chúa tể của những chiếc nhẫn của Peter Jackson, khán giả thường được chiêm ngưỡng những khung hình toàn cảnh với các nhân vật chạy băng qua đồng bằng và núi non, thể hiện quy mô vĩ đại của hành trình. “Thông thường, bạn chỉ dùng góc quay toàn cảnh ở phần mở đầu cảnh quay,” đạo diễn Alicia J. Rose cho biết, “nhưng quay toàn cảnh cũng có thể giúp xử lý những vấn đề về mạch phim hoặc chi tiết gây rối trong cảnh.”
Cuối cùng, góc quay toàn cảnh là để giúp khán giả hiểu rõ bối cảnh và để cảm nhận trọn vẹn bộ phim mà bạn đang thực hiện. Dưới đây là những yếu tố làm nên một góc quay toàn cảnh hiệu quả.
Điều gì tạo nên một góc quay toàn cảnh ấn tượng?
Một góc quay toàn cảnh cuốn hút sẽ dẫn dắt khán giả theo mạch phim. Áp dụng những nguyên tắc sau đây, các cảnh quay của bạn sẽ được cải thiện hơn rất nhiều.
1. Ánh sáng
Giống như trong nhiếp ảnh, ánh sáng là nền tảng cho mọi khía cạnh của điện ảnh. Phần lớn cảnh xa được quay ngoài trời, nên ánh sáng tự nhiên thường đủ dùng; nhưng dù quay ở đâu, hãy nhớ rằng ánh sáng quyết định cảm xúc của cảnh quay.
2. Khung hình, chủ thể và bố cục.
Khung hình là ô cửa sổ mở ra thế giới của tác phẩm. Nếu bạn nhìn qua ô cửa sổ ra đường phố, bạn sẽ thấy gì? Điều gì là thứ cần được người xem chú ý? Để tạo nên một khung hình hấp dẫn, cần xác định chủ thể nào xuất hiện trong khung và vị trí tương quan của từng chủ thể với nhau cũng như với máy quay. Bạn muốn quay ở ngang tầm mắt? Hay góc máy thấp? Hay chọn một góc nhìn từ trên cao? Việc làm đảo lộn hoặc đáp ứng kỳ vọng của khán giả bắt đầu từ cách bạn xử lý những gì khán giả mong chờ được thấy trong góc quay toàn cảnh. “Quay toàn cảnh giúp người xem nắm bắt bối cảnh và cung cấp những manh mối cho họ biết mình đang ở đâu,” Lisa Bolden chia sẻ.
3. Lấy nét.
Quyết định khu vực nào được lấy nét và khu vực nào để mờ trong góc quay toàn cảnh giữ vai trò then chốt. Có thể chọn ống kính độ sâu trường ảnh lớn để giữ toàn bộ khung hình rõ nét, hoặc dùng kỹ thuật kéo nét nhằm thu hút sự chú ý của khán giả vào một vùng cụ thể. Quyết định sau cùng thuộc về bạn.
4. Chuyển động.
Góc quay toàn cảnh thường có hai lớp chuyển động — chuyển động máy và chuyển động của chủ thể trong khung hình. Hãy lập kế hoạch cho cả hai dạng và ghi rõ trong kịch bản quay, như vậy bạn luôn biết phải làm gì, vào thời điểm nào, nhất là khi quay một cú máy dài (long take).
Nguồn cảm hứng để quay toàn cảnh.
Nếu bạn cần ý tưởng để xây dựng góc quay toàn cảnh, có hàng trăm, thậm chí hàng nghìn bộ phim để tham khảo. Xem xét theo thể loại phim thường giúp định hình cách triển khai. Sau đây là một vài đạo diễn khai thác hiệu quả góc quay toàn cảnh.
- Phim miền Tây (Western). Các tác phẩm của Sergio Leone, Clint Eastwood và John Ford có rất nhiều ví dụ ấn tượng về góc quay toàn cảnh. Hãy xem phần giới thiệu nhân vật của Eastwood trong Unforgiven, và nhiều trường đoạn trong Stagecoach.
- Phim hành động. Nếu muốn toàn cảnh mang tầm sử thi, đừng bỏ qua loạt phim Mission Impossible. Trong Ghost Protocol, các trường đoạn quanh tòa Burj Khalifa khắc họa rõ quy mô và mức độ nguy hiểm của những pha mạo hiểm mà nhân vật (và cả diễn viên) phải thực hiện.
- Phim dã sử. Ở các phim đưa khán giả quay về những giai đoạn lịch sử khác nhau, góc quay toàn cảnh giữ vai trò then chốt để thiết lập không gian, nơi khán giả có thể hoàn toàn xa lạ. Không ai từng được thấy một đấu trường La Mã thực sự diễn ra cảnh chiến đấu, nhưng nhờ bộ phim Gladiator của Ridley Scott, khán giả giờ có thể hình dung phần nào điều đó.
Thực hiện cảnh quay.
Khi đã nắm rõ các yếu tố cấu thành một góc quay toàn cảnh hiệu quả, hãy chuyển sang phần chuẩn bị thiết bị. Tùy vào địa điểm quay, thường là ngoài trời, bạn nên chuẩn bị ống kính góc rộng hoặc ống kính zoom có khả năng lấy được khung hình rộng. Các ống kính tiêu cự khoảng 23-70mm là lựa chọn khởi đầu hợp lý. Bạn cũng có thể chọn ống kính 16mm, tuy nhiên góc rộng này dễ tạo hiệu ứng “mắt cá”, hiệu ứng này có thể phù hợp với cảnh quay bạn đang dàn dựng. “Đôi khi ống kính góc rộng sẽ giúp hình ảnh trông ít dao động hơn, và điều này rất hữu ích cho nhiều cảnh quay,” Rose cho biết.
Vì ống kính góc rộng có thể định hình không khí cho cả một cảnh, thậm chí cho cả bộ phim, nên hãy chọn loại ống kính thật sự đáng tin cậy để cho ra hình ảnh ấn tượng. Bạn cứ quay thong thả, thậm chí quay nhiều hơn mức cần thiết một chút — bạn luôn có thể xử lý ở khâu hậu kỳ. Hơn nữa, tùy thuộc vào cách máy quay di chuyển trong cảnh quay, bạn có thể cần cân nhắc lắp ray dolly hoặc thuê Steadicam để đảm bảo hình ảnh ổn định, chuyển động mượt mà.
Tập trung vào khâu dựng và chỉnh sửa các góc quay toàn cảnh.
Khi bộ phim đã hoàn tất ghi hình (lưu trong thẻ SD hoặc ổ lưu trữ), đó là lúc chuyển sang giai đoạn dựng phim. Adobe Premiere cung cấp các công cụ chỉnh sửa chính xác đến từng khung hình, giúp bạn tinh chỉnh toàn cảnh để khớp thời lượng, không thừa hay thiếu dù chỉ một giây. Bên cạnh các công cụ chỉnh sửa mạnh mẽ, còn có hàng tá hướng dẫn chi tiết giúp bạn học cách xây dựng và nâng cao từng kỹ năng trong quá trình làm phim. Giờ bạn đã nắm vững cách tạo nên một góc quay toàn cảnh ấn tượng — hãy tiếp tục khám phá những yếu tố khác để hoàn thiện nghệ thuật làm phim của mình.
