Hướng dẫn về chuỗi cảnh quay (sequence shot) trong phim.

Nâng cao kỹ năng làm phim của bạn với hướng dẫn hữu ích về quay chuỗi cảnh.

Làm phim, kể cả chỉ quay vlog, không đơn giản là ghép những cảnh quay đẹp mắt lại với nhau. Trước khi bắt đầu quay, bạn cần chuẩn bị kỹ lưỡng, từ kỹ thuật áp dụng khi quay cho đến mẹo dựng phim để hoàn thiện tác phẩm. Nhưng với rất nhiều loại cảnh quay để lựa chọn, việc dành thời gian từ trước để tìm hiểu cụ thể về chuỗi cảnh quay — lý do, cách thức và thời điểm sử dụng — sẽ giúp bạn tạo nên một bộ phim hoặc video hoàn chỉnh hơn.

Phương pháp quay chuỗi cảnh là gì?

Phương pháp quay chuỗi cảnh là cách ghi hình một cảnh ở nhiều khoảng cách khác nhau. Chuỗi cảnh quay giúp biên tập viên có đủ các khung hình đa dạng để kể chuyện và thu hút sự chú ý của khán giả. Tối thiểu, bạn nên có góc quay rộng, trung bình và cận cảnh của mỗi cảnh.

Còn được gọi bằng thuật ngữ tiếng Pháp “Plan séquence”, kỹ thuật quay chuỗi cảnh bao gồm việc sắp xếp các chuyển động máy quay và khung hình, như toàn cảnh (hoặc “cảnh chính”), trung cảnh và cận cảnh, để mạch phim diễn tiến hợp lý.

Một chuỗi cảnh quay được thực hiện tốt không chỉ giúp khán giả dễ dàng theo dõi diễn biến mà còn tạo cảm giác mong chờ và hứng thú. Rốt cuộc, bạn muốn khán giả háo hức muốn xem tiếp (chứ không phải tranh thủ ra mua thêm bỏng ngô vào những phút cao trào).

Với người làm phim, kỹ thuật quay chuỗi cảnh giúp họ dễ kiểm soát tiến trình quay và không bị sa đà vào những chi tiết vụn vặt. Khi bạn đã xác định trước những cảnh quay sẽ sử dụng, bạn có thể tập trung vào bố cục, ánh sáng và cách hình ảnh được sắp đặt để truyền tải câu chuyện một cách hiệu quả nhất.

Các loại cảnh quay phổ biến trong kỹ thuật quay cảnh chuỗi.

Trong phim hoặc các video dài, năm kiểu góc máy phổ biến nhất (còn gọi là khung hình quay) bao gồm:

• Cận cảnh
• Toàn cảnh
• Trung cảnh
• Cảnh quay qua vai (over-the-shoulder shot)
• Cảnh quay theo góc nhìn nhân vật (point-of-view shot)

Tối thiểu, bạn cần ghi hình cảnh đó ở ba khung: toàn cảnh, trung cảnh và cận cảnh. Vì sao lại là ba kiểu cảnh đó? Có câu nói kinh điển trong giới làm phim: “Toàn cảnh cho thấy bối cảnh, trung cảnh giới thiệu nhân vật, còn cận cảnh thể hiện hành động.” Vì vậy, nếu bạn đang cố gắng kể một câu chuyện liền mạch và không muốn khán giả của mình mất hứng hay phân tâm, ba kiểu cảnh trên sẽ giúp bạn có được khung dàn dựng lý tưởng cho nhân vật hoặc hành động.

Hãy thử áp dụng phương pháp Năm cảnh (Five-Shot).

Một trong những chuỗi cảnh phổ biến nhất được gọi là phương pháp Năm cảnh (Five-Shot). Hãy cùng tìm hiểu cách triển khai phương pháp này trong một buổi quay thực tế. Hãy bắt đầu bằng việc hình dung một phân cảnh có một cô bé đang chăm chú vẽ tranh:

1. Bắt đầu bằng cận cảnh đôi tay của cô bé khi đang vẽ.
2. Dùng cảnh lia máy (tracking shot) di chuyển lên khuôn mặt để thể hiện vẻ tập trung của cô bé.
3. Quay trung cảnh ghi lại cô bé cùng không gian xung quanh gần nhất.
4. Thêm cảnh quay theo góc nhìn nhân vật, có thể là từ phía sau vai cô bé.
5. Cảnh thứ năm là toàn cảnh với góc nhìn từ trên cao hoặc một góc sáng tạo khác.

Lợi ích của chuỗi năm cảnh là gì? Kỹ thuật quay liên tiếp này giúp bạn xây dựng các cảnh nhiều lớp, vừa chặt chẽ vừa phong phú, qua đó đẩy câu chuyện tiến lên và hé lộ tính cách nhân vật.

Cách bảng phân cảnh hỗ trợ kỹ thuật quay cảnh chuỗi.

Khi làm phim hoặc video, bảng phân cảnh có thể xem như một bản hướng dẫn cực kỳ hữu ích cho toàn bộ quá trình sản xuất. Bằng cách sắp xếp các cảnh quay liên tiếp trên bảng phân cảnh, bạn sẽ biết rõ cần quay những cảnh nào và cách thực hiện ra sao để có tư liệu tốt nhất cho giai đoạn dựng hậu kỳ.

Ngoài việc giúp bạn có kế hoạch làm việc rõ ràng, một bảng phân cảnh chi tiết còn giúp giảm thiểu sai sót khi quay phim, tiết kiệm thời gian phải quay lại, lên kế hoạch lại và tránh căng thẳng không cần thiết. Cụ thể, khi sắp xếp chuỗi cảnh trên bảng phân cảnh, bạn có thể dễ dàng nhận thấy những cảnh quay, góc quay và khung hình nào trong phim đã có sự thống nhất và hài hòa, và đâu là những phần chưa ăn khớp. Bạn cũng có thể sắp xếp lại các cảnh này trước khi người quay phim (hoặc chính bạn) bấm máy và hô “Diễn!”.

4 cách bố cục cảnh chuỗi khác nhau.

Từ cảnh hành động đến cảnh phản ứng, hãy khám phá kỹ hơn về các kiểu bố cục chuỗi cảnh quay và cách áp dụng hiệu quả nhất trong dự án tiếp theo của bạn.

Cắt tại hành động (Match on action)

Còn gọi là “cắt cảnh giữa lúc chủ thể đang hành động”, kiểu chuỗi cảnh quay này sử dụng nhiều góc máy khác nhau nhưng vẫn giữ cho chuyển động của nhân vật được liền mạch. Mỗi cảnh quay mới bắt trọn hành động ngay tại điểm cảnh trước dừng lại, và nếu được thực hiện khéo léo, sẽ mang lại cảm giác liền mạch, trôi chảy. Tuy nhiên, nên chọn những hành động nhỏ và dễ lặp lại — ví dụ như diễn viên nhấp nhẹ một ngụm nước ở mỗi cảnh quay, thay vì mỗi lần lại uống theo một cách khác — vì kiểu hành động như vậy sẽ mang lại hiệu quả cao nhất cho kiểu chuỗi cảnh này.

Chuỗi cắt ghép cận cảnh (Close-up collage)

Hãy tưởng tượng một chuỗi cảnh được tạo thành từ nhiều cận cảnh nối tiếp nhau, thể hiện diễn biến trong cùng một khoảnh khắc. Bắt đầu bằng ánh mắt của người phụ nữ nhìn xuống, tiếp đến là bìa cuốn sách cô đang đọc, rồi đôi tay với móng sơn đỏ lật trang, và một trang sách bị xé khỏi gáy, để lại cảm giác hồi hộp cho cả nhân vật và người xem. Tất cả những khung hình đó kết hợp lại như những mảnh ghép tạo nên chân dung nhân vật sống động. Hơn thế nữa, khi kết hợp chuỗi cắt ghép cận cảnh với giọng thuyết minh, bạn có thể làm tăng chiều sâu và sức hấp dẫn cho câu chuyện của nhân vật.

Cảnh hé lộ (The Reveal)

Chuỗi cảnh hé lộ giống như khoảnh khắc khi ai đó bước vào một bữa tiệc bất ngờ, vừa ngạc nhiên, vừa đầy cảm xúc. Cảnh kết của chuỗi nên mang đến một chi tiết hoặc hình ảnh hoàn toàn bất ngờ. Mục tiêu là khiến người xem phải thốt lên vì ngạc nhiên, vui sướng hay thậm chí kinh hãi (nếu bạn đang làm phim kinh dị). Cảnh hé lộ có thể được khai thác theo vô số cách — chỉ cần chắc rằng bạn giữ bí mật và không để lộ bất kỳ gợi ý nào ngay từ cảnh mở đầu. Như người ta vẫn nói: hãy kết lại bằng một khoảnh khắc thật ấn tượng (hoặc thật đáng sợ).

Cảnh hành động/phản ứng (Action/Reaction)

Khi quay chuỗi cảnh hành động/phản ứng, bạn tạm rời cảnh chính để cho thấy phản ứng của nhân vật trước sự việc đang diễn ra. Thông thường, kiểu cảnh này thể hiện nét mặt nhân vật qua cận cảnh hoặc trung cảnh, nhưng bạn cũng có thể dùng cảnh này để diễn tả mối tương quan về vị trí giữa hai nhân vật trong khung hình. Ví dụ, cảnh một con sóng khổng lồ đang ập vào bờ, tiếp theo là hình ảnh những người tắm nắng nhìn ra xa với vẻ sợ hãi trước hiểm họa đang đến gần. Dù được thể hiện theo cách nào, cảnh hành động/phản ứng thường định hướng cảm xúc mà khán giả sẽ trải qua.

Sử dụng nguyên tắc về tính liên tục khi quay chuỗi cảnh.

Chuỗi cảnh quay thể hiện những gì bạn ghi hình, còn cách ghi hình được kiểm soát bởi một nguyên tắc gọi là “continuity system” (nguyên tắc về tính liên tục). Nguyên tắc về tính liên tục là một kỹ thuật giúp duy trì sự thống nhất về thời gian và không gian trong phim. Đây là kỹ thuật quay và dựng phim được sử dụng phổ biến trong hầu hết các sản phẩm điện ảnh và truyền hình hiện nay nhằm mang lại trải nghiệm xem liền mạch cho khán giả.

Khi áp dụng nguyên tắc về tính liên tục để quay chuỗi cảnh, bạn có thể dựa vào những quy tắc bố trí và di chuyển máy quay tiêu chuẩn, giúp bộ phim mang lại cảm giác liền mạch và cuốn hút hơn cho người xem. Mục tiêu của nguyên tắc về tính liên tục là khiến những kỹ thuật dựng phim trở nên “vô hình”, để khán giả hoàn toàn đắm chìm vào câu chuyện mà không bị xao nhãng. Bạn chắc chắn không muốn người xem nhận ra những cú chuyển cảnh vụng về hoặc cảm thấy bối rối vì bố cục không gian bị đảo lộn.

Một trong những nguyên tắc quan trọng nhất trong cách bố trí máy quay là “quy tắc 180 độ”. Quy tắc này quy định máy quay chỉ được đặt ở một phía của hành động và các vật thể trong cảnh. Một đường thẳng tưởng tượng gọi là đường 180 độ (hoặc đường trục hành động) chia cảnh quay làm hai phần, giúp người làm phim duy trì sự thống nhất về hướng nhìn và vị trí giữa các cảnh. Cách này giúp vị trí của nhân vật và vật thể luôn nhất quán — nếu ở bên phải thì vẫn ở bên phải, còn ở bên trái thì vẫn giữ nguyên bên trái — đây chính là yếu tố tạo nên tính “liên tục” trong nguyên tắc quay phim.

Khi tuân thủ nguyên tắc về tính liên tục, bạn sẽ tránh được lỗi đứt mạch giữa các cảnh và giúp biên tập viên có đủ cảnh quay để tạo nên trải nghiệm xem “liền mạch” cho khán giả.